Afrykański Kongres Narodowy.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
Afrykański Kongres Narodowy (The African National Congress, ANC) – centrolewicowa partia polityczna rządząca RPA od 1994 r., wcześniej do 1989 marksistowska organizacja narodowowyzwoleńcza i terrorystyczna czarnej ludności w RPA działająca metodami politycznymi i terrorystycznymi na rzecz likwidacji reżimu apartheidu. Obecnym przewodniczącym partii jest Jacob Zuma, wiceprzewodniczącym Kgalema Motlanthe.
ANC została założona 8 stycznia 1912 r. jako organizacja wyzwoleńcza ludności afrykańskiej (do 1923 r. działała pod nazwą South African Native National Congress). Początkowo opowiadała się za pokojowym rozwiązaniem problemów rasowych. Od 1961 w związku z delegalizacją rozpoczęła oprócz podziemnej aktywności politycznej działalność terrorystyczną wymierzoną przeciw rządowi RPA oraz obiektom gospodarczym o znaczeniu strategicznym oraz przede wszystkim(największa liczba ofiar) przeciwko czarnym mieszkańcom RPA będącym przeciwnikami politycznymi ANC.
Po masakrze w Sharpeville (21 marca 1960 r.), podczas której policja zastrzeliła 69 uczestników manifestacji zorganizowanej przez marksistowski Kongres Panafrykański i delegalizacji przez rząd RPA dwóch największych organizacji walczących o przejęcie władzy przez czarną większość - ANC i PAC (Kongres Panafrykański) wśród części młodych działaczy ANC (Nelson Mandela, Oliver Tambo, Walther Sisulu) narodziła się koncepcja walki terrorystycznej i partyzanckiej z reżimem apartheidu. Przywódcą zbrojnego skrzydła ANC Umkhonto we Sizwe ("Włócznia Narodu") został Nelson Mandela (działający w ANC od 1942 r., a od 1950 r. kierujący ruchem).
W okresie od X 1961 do VI 1963 skrzydło zbrojne ANC dokonało 190 ataków terrorystycznych m.in. wysadzając linie wysokiego napięcia, biura kontroli dowodów osobistych, urzędy pocztowe, budki telefoniczne. Nie było zabitych ani rannych.
Organizacja otrzymywała poparcie ze strony wielu krajów afrykańskich głównie Tanzanii, Algierii, Zambii, Angoli, Mozambiku, Libii a także państw komunistycznych jak np. Kuby, ZSRR partii socjaldemokratycznych ze Skandynawii głównie ze Szwecji, oraz wielu organizacji lewicowych i komunistycznych w Europie Zachodniej i USA.
W latach sześćdziesiątych działalność terrorystyczna ANC osłabła na skutek licznych aresztowań i skutecznych działań południowoafrykańskich służb bezpieczeństwa.. W czerwcu 1976 doszło do masowych protestów w Soweto w wyniku których zginęło przeszło 700 czarnych, a kilka tysięcy było rannych. Pod koniec listopada 1976 roku kiedy protesty zostały ostatecznie stłumione kierownictwo ANC podjęło decyzję o wznowieniu akcji terrorystycznych. Walka była prowadzona w postaci ataków na wojsko, policję i obiekty o znaczeniu gospodarczym oraz morderstw przeciwników politycznych. Wśród ofiar śmiertelnych antyrządowych zamachów (w wyniku podkładania min i bomb) było również kilkudziesięciu białych cywili (według niektórych danych 65 osób), oraz bliżej nie określonej liczby czarnych.
W czasach zimnej wojny ANC zostało uznane przez wiele krajów zachodnich w tym przede wszystkim Stany Zjednoczone i Wielką Brytanię za organizację terrorystyczną. USA pomogły w 1962 policji reżimu apartheidu schwytać Nelsona Mandelę a od lat 70-tych CIA ściśle współpracowała ze służbami specjalnymi RPA w zwalczaniu ANC.
W związku z legalizacją ANC i zmianami politycznymi w RPA we wrześniu 1989 podjęto decyzję o zawieszeniu walki zbrojnej terrorystycznej. Po uwolnieniu Mandeli w lutym 1990 kierownictwo ANC zadeklarowało koniec walki zbrojnej dopuszczając jako jedyny środek do zdobycia władzy wybory powszechne.
Po legalizacji ANC we wrześniu 1989 r. i wyjściu z więzienia N. Mandeli w lutym 1990 ANC prowadziło negocjacje z rządem na temat przyszłego ustroju RPA, dążąc do przekształcenia Republiki w wielorasowe państwo demokratyczne rządzone przez czarnych. W wyniku rozmów podjęto decyzję o odejściu od apartheidu w 1992 i zorganizowaniu powszechnych wyborów.
Na początku lat 90-tych kierownictwo konserwatywnej partii skupiającej ludność zuluską - Partii Wolności Inkatha zorganizowała zamieszki przeciwko zdominowanemu przez członków plemienia Xosa ANC. W wyniku krwawych starć między zwolennikami obu ugrupowań zginęło kilka tysięcy osób.
ANC zwyciężyła w wyborach parlamentarnych (kwiecień 1994) r. (62,6%) i prezydenckich (Nelson Mandela został prezydentem Republiki). Partia ponownie zwyciężyła w kolejnych wyborach parlamentarnych (1999) r. uzyskując 66% głosów. 16 czerwca 1999 r. prezydentem został nowy lider Kongresu Thabo Mbeki. Dominację ANC w życiu politycznym RPA potwierdziły także wybory 10 kwietnia 2004 r., w których Kongres uzyskał prawie 70% głosów.
Dwóch przywódców ANC otrzymało pokojową nagrodę Nobla: Albert John Luthuli, (przewodniczący Kongresu w latach 1952-1967) i Nelson Mandela (1993).